Waarnemers Duits Beobachtungsbuch getraceerd

Waarnemers Duits Beobachtungsbuch getraceerd

Na een, bijna onmogelijke, zoektocht van ruim 18 maanden is het uiteindelijk toch gelukt enkele Duitse soldaten te traceren uit het Beobachtungsbuch waarnemingsboek welk onder het puin van de opgeblazen toren van de Sint Petrus Banden Kerk werd gered. In dit boekwerk stonden de aantekeningen van gevechtswaarnemingen zoals ook de namen van de waarnemers en hun dienstrooster.

Deze zoektocht was in opdracht van de “Werkgroep Inrichting Toren” van Stichting Carillon Venray, die het waarnemingsboek in één van de torenkamers van de Sint Petrus Banden Kerk in Venray exposeert. Het waarnemingsboek is bijzonder te noemen omdat hierin van minuut tot minuut, d.m.v. korte aantekeningen, wordt omschreven wat de Duitse waarnemers vanuit hun uitkijkpost waargenomen hadden in de periode van 6-13 oktober 1944, waarnemingen die voornamelijk van belang waren voor Duitse artillerie eenheden die zo de geallieerden gericht onder vuur konden nemen. Al snel werd de kerktoren van Venray dan ook een belangrijk doelwit voor de geallieerde land- en luchtmacht en zou, hoe dan ook, uitgeschakeld moeten worden. Hoewel de kerktoren vanuit de lucht en het land bestookt werd waren het uiteindelijk de terugtrekkende Duitsers die de -inmiddels gehavende- kerktoren op 16 oktober 1944 opbliezen,  dit om te voorkomen dat de geallieerden de kerktoren wederom als uitkijkpost zouden gaan gebruiken. Het waarnemingsboekje werd niet veel later onder uit het puin van de opgeblazen toren van de Sint Petrus Banden Kerk gered.

Zoals op bovenstaande foto te zien is, was van de waarnemers alleen een rang en achternaam te lezen, een toegevoegd veldpost-nummer bleek helaas niet geregistreerd te zijn aangezien dit volgens de archieven het laatst gebruikt werd door een eenheid welk het laatst in Letland gestationeerd was. Sterker nog, het bewuste veldpost-nummer was reeds in oktober van 1943 door deze eenheid voor het laatst gebruikt. Het heeft dan ook veel moeite gekost om de juiste personen uiteindelijk te traceren maar na vele uren te hebben doorgebracht in diverse Duitse archieven werden uiteindelijk enkele namen uit het boekje gevonden. Door het beter doorrechercheren naar de meest ‘ongebruikelijke’, dus minst voorkomende, achternaam werden in eenzelfde eenheid ook enkele andere achternamen uit het boekje gevonden. Aangezien deze allemaal de oorlog overleefden vond ik de namen terug onder het Artillerie-Regiment 880 welk na de bevrijding van Venray, op 31 oktober 1944 werd opgesteld in Niederrhein te Duitsland.

Na het rechercheren van de rang en achternaam van de bewuste Duitse soldaat Kan. Johler (Kanonier Kannonier Johler), zo stond het althans vermeld in het boekje op 10.10.1944 toen deze om 24:00uur zijn collega waarnemer (Gefreiter Wacker) afloste in de toren leek het te gaan om Kanonier Roland Johler, geboren 21-6-1926 in Morsum. Roland Johler zou op 16-11-1944 zijn ingedeeld bij de 13. Batterie Artillerie-Regiment (motorisiert) 880. Zijn naam komt tevens voor op een ontslaglijst (26-08-1947) van een krijgsgevangenenkamp, 891. German Labour-Service Group P.W.-Dienstgruppe, in Friedrichsruh-Sachsenwald (ten Oosten van Hamburg) in het Britse bezettingsgebied waar hij in de bosbouw werd tewerkgesteld. Met deze informatie kwam ik uiteindelijk in contact met Ekkehard Lauritzen, een neef van Roland Johler, die zijn familieverleden online presenteert op de site http://www.lauritzen-hamburg.de.

891. German Labour-Service Group P.W.-Dienstgruppe (1947)                                    Roland Johler (1964)

Ekkehard Lauritzen reageerde positief en kon het volgende over zijn oom vertellen: Roland Johler werd in 1944, op 17-jarige leeftijd, in de Wehrmacht opgenomen waar hij een basisopleiding van zes weken genoot. In de zomer van 1944 werd hij naar Nederland overgeplaatst maar omdat Roland nogal terughoudend was over de oorlog is maar weinig bekend over hetgeen hij tijdens die periode meemaakte. Er is echter één ervaring die Roland meerdere keren vertelde, tijdens de oorlog was hij in een kerk in Nederland welke in brand stond en omdat hij de zoon van een dominee was had hij het gevoel deze kerk te moeten redden en probeerde zijn kameraden tevergeefs te overtuigen om hem te helpen met blussen. Roland zei “Ich habe gekämpft darum, die Kirche zu retten. Ich war rasend vor Eifer“. Roman Johler, de zoon van Roland, voegde er aan toe dat zijn vader als Funker radio-operator werkte op kerktorens voor het doorgeven van coördinaten van vijandelijke doelen aan de Duitse Artillierie door middel van observatie. Daarom waren deze kerktorens ook vaak het doelwit voor de geallieerden, Roland droeg een 30kilo zware radiozender op zijn rug maar ontsnapte desondanks uit de brandende kerktoren, levensgevaarlijk omdat de trap ook al in brand stond, verschillende van zijn kameraden zouden dit niet overleefd hebben, aldus Roland. Of hier de kerk van Venray bedoeld wordt is bij de nabestaanden helaas niet duidelijk.

Enkele andere namen uit het bewuste waarnemingsboekje heb ik ook kunnen achterhalen, hun nabestaanden heb ik vooralsnog helaas nog niet kunnen terugvinden, het zijn:

  • Wachtmeister Günther Stegmann, geboren 1918 in Sonderburg. 13. Batterie Artillerie-Regiment (motorisiert) 880, daarvoor Auffangstelle (2. Marsch-Batterie) schelle Artillerie-Ersatz-Abteilung (motoriseert) 290, Ratzeburg. Günther Stegmann werd op 20-08-1945 ontslagen uit een krijgsgevangenenkamp in het Britse bezettingsgebied in Noord-Duitsland. Zijn laatst bekende adres was Brauerstr. 50 in Kellinghusen.
  • Gefreiter Walther Wacker, geboren 1925 in Hamburg. 13. Batterie Artillerie-Regiment (motorisiert) 880, daarvoor Nachrichten-Zug leichte Reserve-Artillerie-Abteilung 28. Walther Wacker werd op 25-06-1945 ontslagen uit een krijgsgevangenenkamp in het Britse bezettingsgebied in Noord-Duitsland. Zijn laatst bekende adres was Rathenaupark 9 in Hamburg-Altona.