Opening derde torenkamer Sint Petrus Banden Kerk in Venray

Opening derde torenkamer Sint Petrus Banden Kerk in Venray

Nadat Stichting Carillon Venray besloten had om de inrichting van de Grote Kerk van Venray onder handen te nemen werd, na het herinrichten van de éérste- en de tweede torenkamer, door de “Werkgroep Inrichting Toren” begonnen met het inrichten van de derde torenkamer van de Sint Petrus Banden Kerk in Venray. Voor de derde torenkamer zou een Duits “Beobachtungsbuch” (waarnemingsboek) als bijzondere bezienswaardigheid tentoon worden gesteld. Het betreft een waarnemingsboek van een Duitse eenheid die tijdens de Slag om Overloon en de bevrijding van Venray een waarnemingspost hadden ingericht in de toren van bovengenoemde kerk.

Het waarnemingsboekje is bijzonder te noemen omdat hierin van minuut tot minuut, d.m.v. korte aantekeningen, wordt omschreven wat de Duitse waarnemers vanuit hun uitkijkpost waargenomen hadden in de periode van 6-13 oktober 1944, waarnemingen die voornamelijk van belang waren voor Duitse artillerie eenheden die zo de geallieerden gericht onder vuur konden nemen. Al snel werd de kerktoren van Venray dan ook een belangrijk doelwit voor de geallieerde land- en luchtmacht en zou, hoe dan ook, uitgeschakeld moeten worden. Hoewel de kerktoren vanuit de lucht en het land bestookt werd waren het uiteindelijk de terugtrekkende Duitsers die de -inmiddels gehavende- kerktoren op 16 oktober 1944 opbliezen,  dit om te voorkomen dat de geallieerden de kerktoren wederom als uitkijkpost zouden gaan gebruiken.

Het waarnemingsboekje, met de aantekeningen van o.a. gevechtswaarnemingen zoals ook de namen van de waarnemers en hun dienstrooster, werd niet veel later onder uit het puin van de opgeblazen toren van de Sint Petrus Banden Kerk gered. Het in privé bezit zijnde origineel boekje werd door de eigenaar beschikbaar gesteld aan de “Werkgroep Inrichting Toren” van Stichting Carillon Venray om een expositie in de derde torenkamer van de Sint Petrus Banden Kerk mogelijk te maken. In januari van dit jaar nam Harrie Eijssen (lid van de “Werkgroep Inrichting Toren”) contact met me op of ik deze werkgroep eventueel zou willen ondersteunen om de Duitse eenheid, liefst de waarnemers van deze eenheid, te achterhalen die tijdens de Slag om Overloon en de bevrijding van Venray in de kerktoren een uitkijkpost hadden ingericht en het waarnemingsboekje hadden bijgehouden. Uiteraard was ik graag bereid om die opdracht aan te nemen.

Op de éérste pagina van het waarnemingsboekje werd, vreemd genoeg, een zogenaamd veldpost-nummer genoteerd. Een veldpost-nummer is vandaag de dag ongeveer te vergelijken met een postcode, een gecodeerd nummer voor het overbrengen van post naar een bepaalde eenheid. Nadat ik het veldpost-nummer ontcijferd had werd al snel duidelijk dat er iets niet klopte, dit nummer behoorde namelijk toe aan een Duitse verzorgingseenheid van een Infanterie-Regiment dat ten tijde van het waarnemingsboekje uit Venray in Letland gestationeerd was. Sterker nog, het bewuste veldpost-nummer was reeds in oktober van 1943 door deze eenheid voor het laatst gebruikt.

Aangezien de hevige gevechten in- en rond Venray zou het echter goed mogelijk zijn dat één of meerdere Duitse soldaten, genoemd in het waarnemingsboekje, in Nederland gesneuveld of begraven zijn. Maar ook hier kwam ik helaas niet verder aangezien er onder de gesneuvelden en de in Nederland herbegraven Duitse soldaten geen slachtoffers die overeenkwamen met de namen uit het boekje, al dan niet in combinatie van hun stand of rang. Er was echter één uitzondering, een onderofficier wiens naam (met overeenkomende rang) ook in het boekje voorkwam, deze onderofficier overleed op 19 november 1944 in Prummern (Geilenkirchen) en werd door Amerikaanse soldaten in Margraten begraven vanwaar de stoffelijke resten uiteindelijk in Ysselsteyn herbegraven werden. Deze onderofficier was echter geboren in Altkarbe, toentertijd de Pruisische provincie Brandenburg maar sinds 1945 toen dit gebied door het Rode Leger werd bezet werden de Duitsers daar d.m.v. deportatie verdreven en de plaatsnaam hernoemd in Stare Kurowo (Polen). Helaas werden in Stare Kurowo geen verdere gegevens over deze onderofficier gevonden, inmiddels heb ik het onderzoek naar deze onderofficier voor de zekerheid voortgezet in Berlijn.

Daarna heb ik mijn zoektocht voortgezet door de lijsten van vermiste Duitse soldaten te raadplegen, helaas werden deze lijsten niet op plaats maar op eenheid gesorteerd zodat deze zoektocht een omvangrijk onderzoek was aangezien er alleen al in Nederland ruim 2.500 Duitse soldaten in anonieme graven rusten. Helaas echter ook in deze zoektocht liep ik volledig vast waardoor ik de namen van de in Duitsland overleden soldaten ben gaan raadplegen, ook hier bleef er ‘slechts’ één naam over die ook i.c.m. zijn rang overeenkwam met een naam/rang uit het boekje. Het betrof hier een Duitse soldaat, zoon van een herbergier, welke op paaszondag 1 april 1945 tijdens een beschieting op een trein om het leven kwam en met de andere slachtoffers van deze beschieting in een massagraf werd bijgezet. Inmiddels is er wel contact met de gemeente van zijn woonplaats maar ook hier blijft de informatie vooralsnog summier en heb ik ook dit onderzoek in Berlijn voortgezet.

Aangezien een antwoord vanuit Berlijn enige tijd op zich kan laten wachten ben ik ook op zoek in het ‘Bundesarchiv’ in Freiburg maar ook hier wordt het met weinig informatie voorhanden bemoeilijkt om gericht te gaan zoeken. Ik hoop echter in de nabije toekomst meer achtergrondinformatie over het boekje te kunnen te delen met de “Werkgroep Inrichting Toren” van Stichting Carillon Venray.

Inmiddels heb ik, op uitnodiging en verzoek van Stichting Carillon Venray, op zaterdag 23 april 2016 een woordje gedaan tijdens de opening- en presentatie van het ‘waarnemingsboekje’ in de derde torenkamer Sint Petrus Banden Kerk in Venray. Ik wil het bestuur en leden van Stichting Carillon Venray dan ook vriendelijk danken voor het in mij gestelde vertrouwen en de prettige samenwerking.

De torenkamers van Sint Petrus Banden Kerk in Venray met haar diversiteit aan exposities is te bezichtigen op de zaterdagen van 14.00 uur tot 16.00 uur tot 29 oktober.

Presentatie, zaterdag 23 april 2016
Presentatie
Tableau, uitvergroting van het ‘Beobachtungsbuch’ (waarnemingsboekje).
tableau